Küresel piyasalarda artan jeopolitik riskler ve petrol fiyatlarındaki sert yükseliş, Türkiye'de akaryakıt fiyatlarını yeniden gündemin üst sıralarına taşıdı. Özellikle Orta Doğu kaynaklı gerilimlerin Brent petrolü 85 dolar seviyesine yaklaştırması sonrası, benzin ve motorin fiyatlarında yeni zam beklentisi oluşurken, Hazine ve Maliye yönetiminin "eşel mobil sistemi”ni yeniden devreye alma ihtimali konuşulmaya başlandı.
Eşel Mobil Sistemi Ne Demek?
Eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarında döviz kuru ve uluslararası petrol fiyatlarına bağlı artışların doğrudan pompa fiyatlarına yansımaması için uygulanan bir vergi düzenleme mekanizmasıdır. Sistem, fiyat artışlarını Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) üzerinden dengelemeyi amaçlar.
Türkiye'de ilk kez 17 Mayıs 2018'de kur şoklarının ardından devreye alınan uygulama, akaryakıt zamlarının tüketiciye etkisini sınırlamak amacıyla hayata geçirilmişti. Ancak 2021'in son çeyreğinde artışların ÖTV tutarını tamamen eritmesi nedeniyle sistem kademeli olarak sona erdirilmişti.
Eşel Mobil Sistemi Nasıl Çalışır?
Sistem temel olarak vergi ayarlaması prensibine dayanır.
-
Akaryakıtın vergiler hariç maliyeti arttığında, devlet ÖTV tutarını düşürerek pompa fiyatındaki artışı sınırlar.
-
Örneğin litre başına 20 kuruşluk bir artış oluştuğunda, bu tutar ÖTV'den karşılanır ve zam tüketiciye yansıtılmaz ya da daha sınırlı yansır.
-
Uluslararası fiyatlar düştüğünde ise indirim doğrudan pompaya tam olarak yansıtılmayabilir; daha önce düşürülen ÖTV kademeli olarak eski seviyesine getirilir.
Bu yöntemle devlet hem fiyat şoklarını yumuşatmayı hem de bütçe dengesini korumayı hedefler.
Eşel Mobil Sistemi Ne İşe Yarar?
Eşel mobil sisteminin temel amacı:
-
Akaryakıt fiyatlarındaki ani dalgalanmaların enflasyon üzerindeki etkisini azaltmak,
-
Tüketicinin alım gücünü korumak,
-
Piyasada fiyat istikrarını desteklemek.
Akaryakıt fiyatları; ulaştırma, üretim ve lojistik maliyetleri üzerinden birçok sektörü doğrudan etkilediği için, bu sistem enflasyonla mücadelede dolaylı bir araç olarak değerlendiriliyor.
Eşel Mobil Sistemi Yeniden Devreye Girecek Mi?
3 Mart 2026 itibarıyla petrol fiyatlarının 1,5 yılın zirvesine yaklaşması ve rafineri marjlarındaki artış, özellikle motorin fiyatlarında 6,5–7 TL aralığında zam beklentisi oluşturdu. Bu gelişmeler üzerine Hazine ve Maliye yönetiminin eşel mobil sistemini yeniden değerlendirdiği ve kapsamlı bir etki analizi yürüttüğü belirtiliyor.
Kararın kısa süre içinde netleşmesi beklenirken, olası bir uygulama halinde zamların tamamının pompaya yansıtılmaması gündeme gelebilir.
Kaynak: Haber Merkezi
