Bişnev in ney çün hikâyet mîküned
Ez cüdâyîhâ şikâyet mîküned
Dinle, bu ney neler hikâyet eder,
ayrılıklardan nasıl şikâyet eder.
Kez neyistân tâ merâ bübrîdeend
Ez nefîrem merd ü zen nâlîdeend
Beni kamışlıktan kestiklerinden beri feryâdımdan
erkek ve kadın müteessir olmakta ve inlemektedir.
....................................
Âteşest în bang-i nây ü nîst bâd
Her ki în âteş nedâred nîst bâd
Şu neyin sesi âteşdir; havâ değildir.
Her kimde bu âteş yoksa, o kimse yok olsun.
Âteş-i ıskest ke'nder ney fütâd
Cûşiş-i ışkest ke'nder mey fütâd
Neydeki âteş ile meydeki kabarış, hep aşk eseridir.
Ney harîf-i herki ez yârî bürîd
Perdehâyeş perdehây-i mâ dirîd
Ney, yârinden ayrılmış olanın arkadaşıdır. Onun makam perdeleri,
bizim nûrânî ve zulmânî perdelerimizi -yânî, vuslata mânî olan perdelerimizi- yırtmıştır.
………………
İbrahim Kaygusuz; "MEVLEVİLİĞİN SOSYOLOJİSİ” isimli kitabının 161. sayfasında şöyle der:
"Mevlevi musikisinin sembol enstrümanı neydir. Mevlana zamanında rebab çalınıyordu. Sonradan ney ve kudüm, Mevlevi müziğinin özel icra vasıtaları haline geldi.
Ney, Mevlana ve mesnevi üçlüsü arasında kuvvetli manevi bir ilişki bulunmaktadır. Mesnevinin ilk beyti, ney'in ayrılıktan şikayeti ile başlamaktadır. Ney, kamışlıktan ayrı düştüğü için inlemektedir. İnsan da, ruhlar aleminden dünyaya sürgün edildiği ve haktan ayrı düştüğü için ıstırap duymaktadır. İnsan dünyada yaşadığı müddetçe ve acılar çektikçe, ruh alemindeki mutluluğunun özlemini duyacak, yabancı olduğu ve sürgün gibi yaşadığı bu dünyadan kurtuluş yollarını arayacaktır. Mevlevilik ile özdeşleşen sema zikrinde ney, olmazsa olmaz bir enstrümandır.” 
