Özbekistan ve Türkiye arasında münasebetlerin her seviyede ve oldukça hızlı, kapsamlı ve nitelikli, tabii ve samimi geliştiği ve genişlediği, derinleştiği ve büyüdüğü görülmektedir. Devletler, özel şirketler, kurumlar, kuruluşlar, halklar arasında giderek artan ilişkilerin hacmi memnuniyet vericidir. Siyasetten ticarete, eğitimden turizme, ilimden tekniğe, hukuktan sanayiye, edebiyattan sanata geniş bir yelpazede ilerleyen çalışmalar birçok kişinin gayretleriyle yürümektedir. Başta Türkiye Cumhurbaşkanı Sayın Tayyip Erdoğan ve Özbekistan Devlet Başkanı Sayın Şevket Mirziyoyev'in yakın dostlukları, görünür görünmez insanların, diplomatların, tüccarların, bürokratların, ilim adamlarının çabaları Türk-Özbek kardeşliğini maziden istikbale taşımakta, sağlam temellere oturtmaktadır.
Türk-İslam Medeniyetinin ilk ve en önemli merkezi Maveraünnehir havzası Sriderya ve Amuderya arasındadır. Birçok medeniyetin yer aldığı gizemli ve bereketli iki nehir arasında kalan havzaya Maveraünnehir denilmiştir. Bu havza Türklerin Müslümanlığı kabul etmesinden sonra bereket menbaı olmuştur. Önemli bir kısmı Özbekistan sınırları içerisinde yer alan Maveraünnehir ve Harezm ile Horasan coğrafyası muhtelif ilimlerin birlikte geliştiği, meşhur alimlerin yetiştiği, kıymetli eserlerin yazıldığı, tarihi değiştiren, tarih yazan Müslüman-Türk Devletlerinin kurulduğu ve beslendiği müstesna bir yerdir. İnsanlığa ilim, irfan, sevgi ve hikmet saçan, tarihi İpek Yolu'nu "İyilik Yolu” yapan medeniyetimiz bu topraklardan yükselmiştir.
11. Yüzyıllarda klasik ilimler, tıp, matematik, fizik, kimya, biyoloji, astronomi alanlarında yetişen Biruni, Harezmi, Fergani, Cürcani, Razi, İbn-i Sina, Hazini, Cabir b. Hayyan, Sabit b.Kurra, Ömer Hayyam, Nasreddin Tusi, Cezeri, daha sonraki devirlerde Uluğ Bey gibi alimler büyük ilmi keşifler, icadlar yapmışlar, eserleriyle bilim tarihinde yer almışlardır. Tefsir, hadis, fıkıh, kelam, tasavvuf gibi dini ilimlerde İmam Buhari, İmam Tirmizi, İmam Maturidi, Zemahşeri, Nesefi, Merginani, Serahsi, Ahmed Yesevi, Necmeddin Kübra, Yusuf Hemedani, Bahaeddin Nakşibend, Hace Ubeydullah Ahrar gibi alimler eserleriyle, talebeleriyle bir okul ve bir ekol olmuşlardır. Yine felsefe, mantık, edebiyat, musiki sahasında Yusuf Has Hacib, Kaşgarlı Mahmud, İbn-i Sina, Farabi, Ali Şir Nevayi gibi büyük alimler insanlığı aydınlatmışlardır. Bu coğrafya gerçek bir hazinedir.
Maveraünnehir, Harezm, Horasan'dan çıkan nitelikli göçlerle, alimlerle, sufilerle Selçuklu ve Osmanlı Devletleri kurulmuş, Avrupa ile komşuluk başlamış, Asya, Avrupa ve Afrika halkları Türk Devletleriyle asırlarca birlikte yaşamıştır.
21. Yüzyılda Maveraünnehir havzası adeta genişlemiş, Güney'de yer alan bereketli nehirlerden Amuderya'yı Türkiye, Kuzey'de yer alan Sriderya'yı ise Özbekistan temsil etmektedir. Kadim ve müşterek tarihe, ilim, irfan ve hikmet geleneğine sahip, manevi değerlerine bağlı ve çağa açık olan Türkiye ve Özbekistan, yeni dünyanın en önemli coğrafyasında yer almaktadırlar. Türkiye Asya, Avrupa ve Afrika'ya, Özbekistan ise batılıların "Heartland /Kalbgah” dedikleri dünyanın ve Asya'nın en kritik yerinde olup, en büyük nüfusun yaşadığı Çin, Hindistan ve Pasifik ülkelerine yakındır. Özbekistan ve Türkiye'nin güçlü kardeşliği ve dostluğu, işbirliği ve elbirliği yeni bir medeniyetin, yeni bir anlayışın kapısını açabilir. Her iki ülkenin vizyonu ve idealleri, insan kaynakları ve genç nüfusları, jeopolitik ve jeostratejik konumları potansiyel güçlerini ve enerjilerini göstermektedir.
Küreselleşme çağının en önemli gerçeği ve sorunu "birlikte yaşama, farklılıkları yönetme”dir. Bu hususta Maveraünnehir ve Anadolu coğrafyası muhtelif ırk, dil, din, renk ve mezhep mensuplarının asırlarca huzur içerisinde birlikte yaşadıkları topraklardır. Türkiye ve Özbekistan tarihleri itibariyle engin tecrübe ve başarılı uygulamalara sahiptir.
Türkiye ve Özbekistan müşterek tarihleri, yakın irtibatları, kardeşlik ve dostluk bağları, samimi ve sıcak insan kaynağı, vizyoner liderleri, stratejik kaynakları ve konumlarıyla insanlığa katkı sağlayacak yeni yapılanmaları sağlayacak güce sahiptirler. Her iki ülke ve toplum açısından daha kapsamlı, daha verimli ve daha etkin münasebetleri her düzeyde geliştirmek, işbirliği alanlarını artırmak tarihi bir sorumluluktur.
Nevai Eyaleti / Özbekistan 27.01.2026
