31 Aralık 2025 yaklaşırken ve Dünya "Noel” pazarlarına gitme yarışındayken sizlere uzaklara gitmeden "Nardugan Bayramı”nı anlatmak isterim.
Nardugan, İdil-Ural yöresindeki Türk toplumlarının farklı zamanlarda ve farklı nedenlerle kutladığına inanılan bir bayramdır. Başkurt, Kazan Tatarları ve Çuvaşlar baharın gelişi nedeniyle yani "Nevruz” mantığıyla ilkbahar döneminde kutlarken Kreşinler bu bayramı ocak ayı gibi kutlamaktadır.
Yani; Orta Asya ve Anadolu topraklarında yaşamış olan Türklerin ve Sümerlerin kutladığına inanılan yeni yıl bayramıdır.
Aynı şekilde evlerinin önlerindeki ağaçların renkli iplerle veya kumaşlarla süslenmesi, hediyeleşme, aile birliği altında yenen yemeklerin olması; Noel Baba'nın ulusal versiyonu olan Ayaz Ata'nın varlığı bizlere Türkler arasında da yeni yıl ritüellerinin olduğuna dair kanıtlardır.
Elbette ki Türkler arasında yaygın olan bu mefhumlar, şu an popüler kültürde Hristiyanlara ait olan 25 Aralık "Noel” kavramı değildir. Genel olarak yeni yılın başlangıcı, gündüzlerin uzamaya başlaması, baharın gelişi gibi zamanlardır.
Bir kesimin inandığı bu ulusal yeni yıl kutlamalarının kaynağı varmış gibi görünse de bazı tarihçi veya dil bilimciler bunların birer hamaset olduğu görüşündedirler.
Misalen, ilk olarak Göktürklerin Orhun Kitabeleri'nde karşımıza çıktığına dair bilgiler yer alsa da bu söylemlere muhalif pek çok görüş de bulunmaktadır.
Türklere, bilhassa eski Türklere atfedilen bu durumun bir dayanağının olmaması üzerinde yoğunlaşmaktadırlar. Çünkü Ayaz Ata gibi sunulan Noel Baba'nın benzeri ulusal unsurlar, siyasi veya tarihi nedenlerle pek çok kültürde bulunmaktadır.
Türklerin Ayaz Ata'sı, Taciklerin Kar Dede'si, Rusların Soğuk Dede'si ve Kar Kız'ı aynı şekilde Azerbaycan Türklerinde varken Gürcülerde bu kişi Tovlis Babua olmaktadır ancak onun torunu olan Kar Kız'ı yoktur Ruslarda olduğu gibi.
İşin özü, gerçek bir zeminde bakılırsa Eski Türklere atfedilen "Nardugan Bayramı”, tarih sahnesinde geçerli bir bilgi değildir.
Sosyal ağlarla birlikte yayılan, çeşitli fikirlerin olduğu bir yaklaşımdır bu aslında. Peki konuya muhalif açıdan yaklaşanlar yahut ben bu inanca karşı mıyım?
Tabii ki değilim hatta ben de aynı inanca sarılmış bir hâlde konuya motivasyon maksatlı bakmakta bunu da öz değerlerimle paydaş kurarak yaymak istemekteyim.
Çünkü Cadılar Bayramı, Paskalya, Noel gibi renkli eğlenceler tüm dünya gibi bizlerin de ilgisini çekmekte bu da kültürümüzün yara almasına sebep olmaktadır.
Amacımız, bir yılın tüm tortusunu üzerimizden atmak, yeni bir yıla yeni umutlarla girmekse bunu pek tabii hassas bir terazide tartarak yapmalıyız.
Renkli süslemelerde, hediyeleşmede bir beis yok önemli olan kaidelerimize uygun hâliyle mutlu olmaya çalışmaktır.
