Milli Amele Hizmet (MAH) Riyaseti tarafından hazırlanan bu yazı; Başvekalet, Dahiliye ve Hariciye vekaletleri ile Büyük Erkân-ı Harbiye Reisliği'ne gönderilmiştir.
Lawrence'ın Gizli Kimlikleri ve Faaliyetleri
Belgede yer alan bilgilere göre, İngiliz istihbarat servisinin kilit isimlerinden Albay Lawrence, bölgede farklı kimliklerle faaliyet yürütmüştür:
Lawrence'ın Kudüs'te bulunduğu süre zarfında bazen bir Müslüman hocası, bazen Şeyh Abdullah ismiyle, bazen de Amerikalı bir Yahudi hahamı (Yakos İskinazi ismiyle) kılığına girdiği belirtilmektedir. Belgede, Lawrence'ın Ağlama Duvarı civarında Müslüman ve Yahudilere yönelik "zehirli telkinlerde" bulunarak bölgedeki çatışma ortamını (Filistin kıtalini) hazırladığına dair ifadeler yer almaktadır. Lawrence'ın Mısır'da Şeyh Abdullah takma adıyla bir süre kaldıktan sonra Suriye ve Irak üzerinden Kudüs'e geçtiği, ardından Sudan'ın Hartum şehrine gittiği tespit edilmiştir.
İngiliz Siyaseti ve "İhtilal" Planları
Belgenin dikkat çeken bir diğer noktası, İngiliz istihbaratının bölgedeki stratejik planlarına dair iddialardır:
İngilizlerin, Mısır ve Filistin'e bağımsızlık bahşetmek yerine, buralarda bir ihtilal çıkartarak halkın bağımsızlığa "layık olmadığını" ispat etmeyi amaçladıkları öne sürülmektedir. Sudan üzerinden Mısır'a yönelik menfi propaganda ve tahrik faaliyetlerinin yürütüldüğü, Mısır'da karışıklık çıkarılarak İngiliz hakimiyetinin pekiştirilmek istendiği bildirilmektedir.
Belgenin Tarihi Önemi
1929 yılına ait bu yazışma, Türkiye Cumhuriyeti'nin gençlik yıllarında bölgedeki İngiliz faaliyetlerini ne kadar yakından takip ettiğini göstermektedir. Belge, Lawrence'ın sadece Birinci Dünya Savaşı sırasında değil, sonrasında da bölge jeopolitiğinde aktif ve gizli bir rol oynamaya devam ettiğini kanıtlar niteliktedir.
Kaynak: Haber Merkezi
